Rok kaucji w Gdańsku: zakład traci 8 mln zł, na plaży zostało szkło

Rok po wprowadzeniu kaucji w Polsce Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło wyniki, które uznaje za sukces. Na konferencji 30 września resort poinformował, że do sklepów wróciło 5 mld butelek i puszek. Według danych ministerstwa na koniec września zebrano blisko 60 proc. opakowań wprowadzonych do obiegu, a po uwzględnieniu opóźnienia, wynikającego z tego, że część osób oddaje butelkę dopiero po kilku tygodniach, wskaźnik wzrasta do 72 proc. Do Paulina Hennig-Kloska, minister klimatu i środowiska, wskazywała, że system działa, a sukcesem są przede wszystkim mniej widoczne śmieci w przyrodzie.

Na Pomorzu ten sam obraz wygląda inaczej. Akcja „Czysta Wisła” sprzątała ten sam odcinek dwa razy: we wrześniu 2025 roku, przed wprowadzeniem kaucji, i we wrześniu 2026 roku. Za każdym razem około 3 km plaży i nadmorskiego lasu, od rezerwatu Mewia Łacha i plaży przy Wisłoujściu do wejścia nr 92 w Mikoszewie, przez trzy godziny. Rok temu wolontariusze znaleźli 77 puszek i 60 plastikowych butelek, w tym roku 16 puszek i 14 butelek. Spadek wyniósł odpowiednio 79 i 77 proc. Ponad połowa pozostałych puszek i butelek była bez znaku kaucji, a takich, za które można odzyskać pieniądze, zebrano zaledwie 13.

Czytaj teżPort Gdańsk zacieśnia relacje z USA. Umowa z Nowym Jorkiem

Zakład traci około 8 mln zł rocznie

Butelka oddana do automatu w sklepie nie trafia do żółtego worka, a to oznacza konkretne straty dla Zakładu Utylizacyjnego w Gdańsku, który przetwarza odpady z Gdańska i Sopotu. Puszki i butelki PET były jego najcenniejszym surowcem na sprzedaż. Dyrektor zakładu Sławomir Kiszkurno mówił w Radiu Gdańsk, że surowca kaucyjnego w odpadach jest już mniej niż połowa tego, co wcześniej. Szacowany ubytek przychodów w tym roku to około 8 mln zł, a kwota może być jeszcze wyższa.

Dodatkowo ceny surowców wtórnych miały spaść nawet trzykrotnie, bo rynek nasycił się czystym surowcem z butelkomatów. Gdyby całą tę kwotę rozłożyć na mieszkańców Gdańska i Sopotu, wypadłoby kilkanaście złotych rocznie na osobę. Zakład nie zmniejszy kosztów eksploatacji, a trasy i liczba punktów zbiórki pozostaną bez zmian.

Gdańsk podniósł opłaty za odbiór odpadów w kwietniu 2026 roku, o około 25 proc. Miasto jako przyczyny wymieniało większą ilość odpadów, wyższą płacę minimalną i inflację, nie wskazując kaucji jako jedynej przyczyny.

Szkło zostaje w lesie

Najwięcej zmieniło się w tym, co zostaje w przyrodzie. Koordynator akcji, ekolog Dominik Dobrowolski, wskazuje, że szklane butelki są dziś największym problemem plaż i lasów. Wolontariusze zebrali ich 73, o 12 więcej niż rok wcześniej. Ministerstwo przyznaje, że wśród opakowań, które wciąż trafiają do środowiska, dominują te sprzed startu systemu oraz małpki.

Słupsk podnosi opłatę, Gdańsk czeka na rozliczenie

Radni Słupska 30 września zdecydowali, że od 2027 roku opłata za odpady wzrośnie z 31,50 zł do 40 zł od osoby miesięcznie. Miasto szacuje, że przez kaucję zabraknie mu w tym roku 1,2 mln zł. Ministerstwo odpowiada, że system nie zabiera pieniędzy gminom, tylko spółkom komunalnym, które zagospodarowują odpady. Samorządowcy zwracają uwagę, że koszty tych spółek i tak trafiają do mieszkańców. Rozwiązaniem miałoby być rozszerzenie odpowiedzialności producenta, czyli opłat od firm wprowadzających opakowania na rynek, ale takich przepisów w Polsce jeszcze nie ma.

Jak oddać butelkę i ile za nią dostaniesz

Kaucja wynosi 50 groszy za plastikową butelkę i puszkę oraz 1 zł za szklaną butelkę wielorazową. Odzyskasz ją za opakowanie ze znakiem kaucji, bez paragonu, w każdym sklepie prowadzącym zbiórkę. Butelek i puszek nie należy zgniatać, bo automat musi odczytać oznaczenie.

W kraju działa 65,5 tys. punktów zwrotu, z czego 23,5 tys. ma automaty, a przez nie przechodzi 90 proc. zwrotów. Obowiązek zbiórki mają sklepy powyżej 200 m kw., ale 31 tys. mniejszych sklepów przystąpiło do systemu dobrowolnie. Gdy automat jest pełny lub zepsuty, sklep zobowiązany do zbiórki musi przyjąć opakowania przy kasie i rozliczyć kaucję ręcznie.

Bony za zwrot mają ważność 30 dni, a ministerstwo chce ustawowo wydłużyć ten termin do 90 dni. Część sieci zrobiła to wcześniej: w Biedronce od 21 września bon jest ważny 120 dni, a w Lidlu 100 dni.

Ministerstwo chce zmian, ale ich termin jest odległy

Resort ma gotowy wniosek o wpisanie nowelizacji do planu prac rządu. Poza bonami nowelizacja ma objąć małpki, które wymagają osobnych przepisów i okresu przejściowego dla producentów i sklepów. Ministerstwo nie podało, ile pieniędzy z nieodebranej kaucji zostało u operatorów. Zapewnia, że działają oni non-profit, a środki idą na logistykę, systemy IT i wynagrodzenia dla sklepów. Anita Sowińska, wiceministra klimatu i środowiska, przekonywała, że wraz ze wzrostem zbiórki znaczenie niezwróconej kaucji będzie malało.

Prawdziwy rachunek dla Gdańska będzie znany po zamknięciu 2026 roku, kiedy zakład rozliczy sprzedaż surowców za cały rok.

Źródła

• Radio Gdańsk — Zakład Utylizacyjny w Gdańsku traci miliony przez system kaucyjny
• Trojmiasto.pl — Rok systemu kaucyjnego. Będą dwie zmiany